skip to Main Content
DSC 9761 (Copy)

Ήχησε μετά από 102 χρόνια η αυθεντική κιθάρα-λύρα του Τζώρτζη Μολφέτα [Εικόνες – Video]

Ο Γεώργιος (Τζώρτζης) Μολφέτας αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά πολιτιστικά κεφάλαια της Κεφαλονιάς. Ευφυής, ευρυμαθής, ταλαντούχος, ανήσυχος, ανατρεπτικός, άφησε το ανεξίτηλο στίγμα του στα γράμματα αλλά και το κοινωνικό γίγνεσθαι του νησιού. Ένα στίγμα, που παραμένει ζωντανό, σπινθηροβόλο και πολλές φορές προφητικό μέχρι σήμερα.

Υπήρξε ποιητής, εκδότης αλλά και εξαιρετικός μουσικός όπου η φήμη του εξαπλώθηκε και εκτός Κεφαλονιάς. Πότε με τα ποιήματά του, πότε με το «Ζιζάνιο» μία από τις λίγες επαρχιακές σατυρικές εφημερίδες που έγινε γνωστές στην Αθήνα, αλλά ακόμα και με τη μουσική του, αφού, παρότι ο ίδιος δήλωνε «ερασιτέχνης» είχε κερδίσει τον σεβασμό πολλών μουσικόφιλων για τη δεξιοτεχνία του.

Εχθές όμως, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Φιλαρμονικής Κεφαλληνίας, αποκαλύφθηκε ότι η μουσική παιδεία του Μολφέτα δεν περιοριζόταν μόνο στην ικανότητά του ως ερμηνευτής.

H αυθεντική λύρα-κιθάρα του Γεωργίου Μολφέτα

 

Μετά απο 102 χρόνια

Η αυθεντική κιθάρα-λύρα του Μολφέτα, αφού συντηρήθηκε και επισκευάστηκε από το Τμήμα Τεχνολογίας Ήχου και Μουσικών Οργάνων (ΤΗΜΟ), ακούστηκε να ηχεί και πάλι, για πρώτη φορά, ύστερα από 102 χρόνια, από τον κιθαρίστα Νίκο Σκεπαρνιά.

Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι το περίφημο αυτό όργανο «αναστήθηκε» στο ΤΗΜΟ από την ομάδα του Παναγή Σκλάβου, δουλεύοντας με υπομονή, επαγγελματισμό και απόλυτο σεβασμό στην ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά που κουβαλάει.

Ένας δεξιοτέχνης «ερασιτέχνης»

«Παίζω για μένα και για μερικούς φίλους μου», έλεγε ο Τζώρτζης Μολφέτας όμως οι γνώσεις, το μουσικό ένστικτο και η η αισθητική του φαίνονταν ακόμη και στις σκωπτικές κριτικές συναυλιών που έγραφε και δημοσίευε στις εφημερίδες του.

Η ικανότητά του να αντιλαμβάνεται τις πραγματικά αξιόλογες συναυλίες και μουσικές εκδηλώσεις της εποχής, από αυτές που τους αξίζει ο χλευασμός, αποτυπωνόταν γλαφυρά στις κριτικές του, αποσπάσματα από τις οποίες παρουσίασε ο καθηγητής του Τμήματος Νικόλαος Μπούκας.

Ο πρ. προϊστάμενος του ΤΗΜΟ και καθηγητής Ν. Μπούκας

Οι τελευταίες στιγμές με την κιθάρα

Όμως, όσο κι αν «διακωμωδούσε» τους κακούς μουσικούς της εποχής του, τόσο βαθιά ήταν αγάπη του για την καλή μουσική.

«Αν και ο δρόμος της ποίησης και της δημοσιογραφίας κέρδισε τον Μολφέτα στον επαγγελματικό τομέα, τη μουσική και την κιθάρα διάλεξε για να απευθύνει το ύστατο “χαίρε”, απομονωμένος μέσα στο γραφείο του, λίγο πριν οδηγηθεί στην πολυκλινική “Αλεβιζάτου”, στην οποία και αποβίωσε». Περιγράφοντας το περιστατικό αυτό, ο μουσικός και μουσικολόγος Λαμπρογιάννης Πεφάνης αναρωτήθηκε μήπως τελικά η βαθιά αγάπη του για τη μουσική ήταν κι ο λόγος που δεν ασχολήθηκε επαγγελματικά μ’ αυτή. «Ίσως να φοβόταν ενδόμυχα ότι ο επαγγελματισμός θα τον έκανε να χάσει αυτή την αγάπη», σημείωσε.

Ο Λαμπρογιάννης Πεφάνης

Από την αρχαία λύρα στον… Μούρτζινο

Για το όργανο αυτό έγραψαν πολλοί και διάσημοι συνθέτες των αρχών και μέσων του 19ου αιώνα, όπως ο Mauro Giuliani και ο Matteo Carcassi.

Η λύρα-κιθάρα θα μπορούσαμε να πούμε ότι «παντρεύει» την αρχαία λύρα με την κιθάρα. Από τη λύρα πήρε τους βραχίονες, το ζυγό και το σκάφος ενώ από την κιθάρα την ταστιέρα, την κεφαλή και τις έξι χορδές.
O Ludwig van Beethoven απεικονίζεται να κρατά
την λύρα-κιθάρα σε έργο του Joseph Willibrord Mähler (1805)

«Στην πραγματικότητα όμως, η σχέση της λύρας-κιθάρας με την αρχαία λύρα, είναι επιφανειακή, καθώς οι βραχίονες και ο ζυγός έχουν διακοσμητικό χαρακτήρα», παρατηρεί ο κ. Πεφάνης

Εφευρέτης της κιθάρας θεωρείται ότι είναι πιθανότατα ο Pierre Charles Mareschal, αν και προηγήθηκε o Phillis Pleyel, τον οποίο ο Mareschal κατηγόρησε ότι του έκλεψε τα σχέδια. Πάντως, η «Ανακραιόντεια Λύρα», όπως την αποκαλούσε ο Mareschal, ήταν μία μόνο από τις εκατοντάδες διαφορετικές εκδοχές που κυκλοφόρησαν τα επόμενα χρόνια.

Έτσι, όταν ο Τζώρτζης Μολφέτας, με ένα σχέδιο της κιθάρας-λύρας στο χέρι, πήγε στον διάσημο οργανοποιό της εποχής, Δημήτριο Μούρτζινο, εκείνος ήξερε τι έπρεπε να φτιάξει .

Tο εργαστήριο του Δημήτρη Μούρτζινου το 1905.
Φωτογραφία: Νεοελληνική Ιστορική Συλλογή Κωνσταντίνου Τρίπου –
Φωτογραφικό αρχείο Μουσείου Μπενάκη

Ο Μούρτζινος ήταν την εποχή εκείνη, ένας από τους καλύτερους οργανοποιούς της Ευρώπης. Χαρακτηριστική ήταν η ιστορία που περιέγραψε ο Παναγής Σκλάβος για την συμμετοχή του σε διεθνή διαγωνισμό στην Έκθεση των Παρισίων με διάφορα όργανα, ανάμεσα στα οποία ήταν και ένα μαντολίνο ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας, κατασκευασμένο από σπάνια και ασυνήθιστα υλικά, όπως η ταρταρούγα (όστρακο χελώνας) και διακοσμημένο με ασήμι και όστρακα.

Η ελλανόδικος επιτροπή δεν ήθελε να του απομείνει βραβείο επειδή δεν πίστευε ότι μπορούσε να κατασκευάσει Έλληνας οργανοποιός ένα τέτοιο όργανο. Μόνο όταν ο Μούρτζινος αντέδρασε έντονα και δήλωσε ότι μπορούσε να φτιάξει μπροστά στην επιτροπή ένα πανομοιότυπο μαντολίνο, τότε , «χάριν λεπτότητος, όπως μη φανώσιν ως εντελώς αμφιβάλλοντες» του απένειμαν το χάλκινο βραβείο, κάτι που εκείνος εξοργισμένος δεν δέχτηκε.

Χαρακτηριστικό της αξίας και της φήμης του οργανοποιού ήταν και το υπέρογκο, για την εποχή, ποσό που ζήτησε αρχικά από τον Μολφέτα (500 δραχμές) όταν εκείνος, χωρίς να του αποκαλύψει ποιος είναι, του ανέθεσε την κατασκευή του οργάνου.

Εξίσου χαρακτηριστικό όμως και της φήμης του ίδιου του Μολφέτα ήταν το γεγονός ότι, όταν ο Μούρτζινος έμαθε ποιος ήταν ο παραγγελιοδότης, του ζήτησε να του κάνει δώρο την κιθάρα, ζητώντας μόνο να τοποθετήσει μία μικρή ταμπέλα στο όργανο που να αναφέρει ότι την χαρίζει στον φίλο του.

Το δύσκολο έργο της αποκατάστασης

Για να επιστρέψει στη ζωή το ταλαιπωρημένο όργανο, χρειάστηκε να επιστρατευτεί η τελευταία λέξη της τεχνολογίας στα εργαστήρια του ΤΗΜΟ, αλλά και να δουλέψει σκληρά για αρκετούς μήνες μία ομάδα φοιτητών που πλαισίωσε τον Παναγή Σκλάβο.

Ο Παναγής Σκλάβος

Ο Παναγής Σκλάβος ήταν αυτός που είχε κατασκευάσει πριν από λίγα χρόνια ένα αντίγραφο της κιθάρας-λύρας, (το είχαμε παρουσιάσει εδώ και εδώ), χωρίς όμως να έχει μπορέσει να εξασφαλίσει την άδεια για να έχει το όργανο στα χέρια του.

Το αντίγραφο της λύρας-κιθάρας στα χέρια του Δημήτρη Δημακόπουλου
Αυτή τη φορά όμως, η θρυλική κιθάρα πήγε στα εργαστήρια του ΤΗΜΟ και η ομάδα που δημιουργήθηκε έκανε θαύματα.
Ο ίδιος ο κ. Σκλάβος, περιέγραψε επί ώρα μερικές μόνο από τις δεκάδες τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν, προκειμένου να επισκευαστούν όλα τα κατεστραμμένα μέρη, κρατώντας όμως παράλληλα, στο μέγιστο βαθμό, τα πρωτότυπα υλικά και τον χαρακτήρα του οργάνου.
«Υπήρχαν διάφορες αποκολλήσεις, ρωγμές, αλλοιώσεις και διάβρωση σε πολλά σημεία», είπε ο καθηγητής, «οι οποίες και αντιμετωπίστηκαν, κάθε μία διαφορετικά και με μεγάλο σεβασμό στο πρωτότυπο».

Με τη βοήθεια της φασματοσκοπίας και πολλών άλλων φυσικοχημικών αναλύσεων, αναγνωρίστηκαν όλα τα υλικά του οργάνου αλλά και οι διαφορετικές αλλοιώσεις που είχαν υποστεί.

Ο Δημήτριος Ανεστόπουλος υπεύθυνος, μαζί με τον Νίκο Λάσκαρη για τις φυσικοχημικές αναλύσεις που έγιναν στην κιθάρα
Στη συνέχεια με το μεράκι και την εξειδικευμένη γνώση του Παναγή Σκλάβου, με ελάχιστες προσθήκες νέων αλλά αντίστοιχων υλικών, η λύρα-κιθάρα μπόρεσε να «αναστηθεί», να ζωντανέψει και να την ακούσουμε και πάλι να ηχεί στην Κεφαλονιά ύστερα από 102 χρόνια.
Ο Νίκος Σκεπαρνιάς είχε την τύχη να παίξει για πρώτη φορά στην κιθάρα-λύρα του Τζώρτζη Μολφέτα έργα των: M. Carcassi, J. Ferrer, F. Sor, ενώ αμέσως πριν ο Δημήτρης Δημακόπουλος ερμήνευσε έργα των: F Carulli, F. Sor, D. Agualdo και M. Giuliani στο αντίγραφο της κιθάρας που δημιούργησε το ΤΗΜΟ.
Ακούστε και τους δύο στα βίντεο που ακολουθούν:

 

 

Διονύσιος Βούτος
Δημοσιογράφος
30 χρόνια στην δημοσιογραφία. Δημοσιογράφος ΕΡΤ
Back To Top