«Πλασμαφαίρεση, PRP και βλαστοκύτταρα: επιστημονικές ενδείξεις και επικίνδυνες συγχύσεις»

Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη εξωσωματική διαδικασία κατά την οποία το αίμα περνά από ειδικό σύστημα διαχωρισμού μέσω ειδικού μηχανήματος, το οποίο διαχωρίζει τα συστατικά του αίματος, κρατά το πλάσμα και επιστρέφει τα ερυθρά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια στον ασθενή που υποβάλλεται στη διαδικασία. Το πλάσμα που αφαιρείται, ανάλογα με την ιατρική ένδειξη, αντικαθίσταται με πλάσμα αιμοδοτών ή με άλλα συμβατά διαλύματα, όπως επί παραδείγματι η λευκωματίνη, με στόχο να διατηρηθεί η αιμόσταση και ο απαιτούμενος όγκος του κυκλοφορούντος αίματος.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένα νοσήματα και δεν χρησιμοποιείται ως μια γενική προληπτική θεραπεία σε υγιή άτομα. Δεν αποτελεί παρέμβαση που ενδείκνυται για έναν υγιή άνθρωπο χωρίς συγκεκριμένη νόσο. Έχει επιστημονικά τεκμηριωμένες ενδείξεις και δεν αποτελεί μέθοδο «αναζωογόνησης» ή «αποτοξίνωσης». Τα νοσήματα στα οποία ενδείκνυται είναι συνήθως σοβαρά αιματολογικά, νεφρολογικά, νευρολογικά ή αυτάνοσα νοσήματα, όπως η θρομβωτική-θρομβοπενική πορφύρα, μακροσφαιριναιμία Waldenstrom, το σύνδρομο Guillain-Barré, η βαριά μυασθένεια, η αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα, καθώς και μια σειρά άλλων νοσημάτων ή καταστάσεων. Ο σκοπός της θεραπευτικής αυτή παρέμβασης είναι η αφαίρεση του πλάσματος που περιέχει στοιχεία, όπως αντισώματα, τα οποία προκαλούν ή επιδεινώνουν τα συγκεκριμένα νοσήματα.

Η πλασμαφαίρεση δεν αποτελεία μια απλή διαδικασία. Η διενέργειά της απαιτεί νοσοκομειακό περιβάλλον, τόσο γιατί μπορεί να έχει επιπλοκές, όσο και γιατί πολλά από τα νοσήματα αυτά είναι σοβαρά και απαιτούν ούτως ή άλλως νοσηλεία σε νοσοκομείο. Επίσης απαιτεί πρόσβαση σε μεγάλες φλέβες, συνήθως μέσω κεντρικών φλεβικών γραμμών, καθώς ένας απλός φλεβοκαθετήρας φλέβα στο χέρι δεν παρέχει επαρκή πρόσβαση. Στη χώρα μας θεραπευτική πλασμαφαίρεση γίνεται σε αρκετά δημόσια νοσοκομεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, αλλά και σε πόλεις όπως η Πάτρα, τα Ιωάννινα, το Ηράκλειο και η Αλεξανδρούπολη. Ακόμη διενεργείται και στα μεγάλα Ιδιωτικά νοσοκομεία. Πραγματοποιείται κυρίως από Αιματολόγους και Νεφρολόγους με ειδική εμπειρία και εκπαίδευση στο συγκεκριμένο αντικείμενο.

Κατά τη διάρκεια της πλασμαφαίρεσης μπορεί να εμφανισθούν ανεπιθύμητες αντιδράσεις ή επιπλοκές όπως υπόταση, υπασβεστιαιμία, αρρυθμία, αλλεργικές αντιδράσεις, διαταραχές της πήξης και άλλες. Γι’ αυτό και απαιτείται εκτίμηση του ασθενούς πριν την έναρξη αυτής, καθώς και συνεχής ιατρική και νοσηλευτική παρακολούθηση κατά τη διάρκειά της. Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση είναι μια σοβαρή ιατρική πράξη που συμβάλλει καθοριστικά στην αντιμετώπιση των νοσημάτων που έχει ένδειξη. Σε κάποια από αυτά, όπως η Θρομβωτική Θρομβοπενική Πορφύρα άλλαξε τη φυσική τους πορεία και τα μετέτρεψε από δυνητικά θανατηφόρα σε νοσήματα με πολύ μεγάλο ποσοστό ίασης. Ωστόσο όπως και κάθε άλλη ιατρική πράξη, όταν γίνεται χωρίς σωστή εκτίμηση και σαφή ένδειξη, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη αντί να προσφέρει όφελος.

Επιπλέον επειδή τις τελευταίες μέρες έχουν ακουστεί και οι όροι «PRP» και «βλαστοκύτταρα», είναι σκόπιμο να διευκρινισθεί ότι το PRP (Platelet-Rich Plasma – πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια) είναι μια εντελώς διαφορετική διαδικασία από την πλασμαφάιρεση. Λαμβάνεται μικρή ποσότητα αίματος από τον ίδιο τον ασθενή, ακολουθεί φυγοκέντρηση και στη συνέχεια απομονώνεται και επαναχορηγείται, συνήθως τοπικά, το κλάσμα του πλάσματος που είναι εμπλουτισμένο σε αιμοπετάλια. Ο μηχανισμός δράσης αυτής της διαδικασίας και κατ’ επέκταση οι ενδείξεις της δεν έχουν αποδειχθεί επιστημονικά.

Αντίστοιχα, τα βλαστοκύτταρα δεν αποτελούν «θεραπεία αναζωογόνησης». Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα (CD34+ κύτταρα) έχουν ως επιστημονικά τεκμηριωμένη ένδειξη τη μεταμόσχευση (μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων ή μεταμόσχευση μυελού οστών όπως είναι ευρύτερα γνωστή στο κοινό). Η θεραπευτική αυτή παρέμβαση είναι μια πολύ σοβαρή ιατρική πράξη, γίνεται με πολύ καλά αποτελέσματα σε ασθενείς με λευχαιμίες και άλλα σοβαρά αιματολογικά νοσήματα σε ειδικά εξοπλισμένες και επανδρωμένες «Μονάδες Μεταμόσχευσης Αιμοποιητικών Κυττάρων» που λειτουργούν σε συγκεκριμένα Νοσοκομεία με πολύ αυστηρές προδιαγραφές. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε εφαρμογή PRP ή κάθε κυτταρικό προϊόν που το ονομάζουν «βλαστοκύτταρα» ή ως «πλούσιο σε CD34+ κύτταρα» συνιστά εγκεκριμένη θεραπεία για την αντιγήρανση ή την ευεξία, ή για παθήσεις όπως η καρδιοπάθεια ή η άνοια.

Είναι επομένως σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η πλασμαφαίρεση, το PRP, και η μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων, αποτελούν διαφορετικές διαδικασίες, έχουν διαφορετικές ενδείξεις και διαφορετικό επίπεδο επιστημονικής τεκμηρίωσης. Δεν αποτελούν θεραπείες «αντιγήρανσης ή αποτοξίνωσης». Οι όροι αυτοί δυστυχώς ορισμένες φορές χρησιμοποιούνται καταχρηστικά με τρόπο που δημιουργεί εντυπώσεις ή μπορεί να παραπλανήσει. Ως εκ τούτου το κοινό οφείλει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικό απέναντι σε θεραπείες που συνοδεύονται από εντυπωσιακούς χαρακτηρισμούς και υποσχέσεις χωρίς σαφή επιστημονική τεκμηρίωση. Για κάθε εξειδικευμένη ιατρική πράξη είναι απαραίτητο να αναζητείται συμβουλή από ιατρούς με αποδεδειγμένη εκπαίδευση, εμπειρία και πραγματική ενασχόληση με το συγκεκριμένο αντικείμενο στα ειδικά Νοσοκομειακά Τμήματα.

Δρ Ελισάβετ Γρουζή
Αιματολόγος
Συντονίστρια Διευθύντρια Ν.Υ. Αιμοδοσίας
Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχών Αιμόστασης, Γ.Α.Ο.Ν.Α. «Ο Άγιος Σάββας»
Πρόεδρος Δ.Ε. Τμήματος Αιμοδοσίας–Αφαίρεσης Ελληνικής Αιματολογικής Εταιρείας