Πόσο γρήγορα γερνά ένας τόπος; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στο πόσους κατοίκους χάνει ή κερδίζει. Βρίσκεται κυρίως στο ποιοι είναι αυτοί που μένουν και ποιοι θα υπάρχουν αύριο για να τους διαδεχθούν.
Στην Κεφαλονιά η εικόνα είναι ήδη καθαρή. Στο πρώτο σχετικό Think Tank του KefaloniaPress, με βάση την Απογραφή του 2021, είχαμε ανοίξει τον ηλικιακό χάρτη του νησιού. Σήμερα, τα νεότερα στοιχεία για γεννήσεις και θανάτους συμπληρώνουν εκείνη την εικόνα και την κάνουν περισσότερο ανησυχητική.
Η ηλικιακή ακτινογραφία της Κεφαλονιάς
Από τους 36.066 κατοίκους που αποτέλεσαν τη βάση της προηγούμενης επεξεργασίας μας, οι 11.362 είναι ηλικίας 60 ετών και άνω. Αντιπροσωπεύουν το 31,5% του πληθυσμού.
Τα παιδιά έως 14 ετών είναι μόλις 5.057, δηλαδή το 14%.
| Ηλικία | Κάτοικοι | Ποσοστό |
|---|---|---|
| 0–14 | 5.057 | 14% |
| 15–59 | 19.647 | 54,5% |
| 60+ | 11.362 | 31,5% |
Για κάθε παιδί έως 14 ετών αντιστοιχούν, επομένως, περισσότεροι από δύο κάτοικοι άνω των 60.
Δεν πρόκειται για «πρόβλημα ηλικιωμένων». Το ότι οι άνθρωποι ζουν περισσότερο αποτελεί κοινωνική κατάκτηση. Το δημογραφικό πρόβλημα εμφανίζεται όταν οι μεγαλύτερες γενιές αυξάνονται χωρίς να αναπληρώνονται αριθμητικά από τις νεότερες.
260 γεννήσεις, 487 θάνατοι
Εδώ έρχεται το δεύτερο κρίσιμο στοιχείο.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 στην Περιφερειακή Ενότητα Κεφαλληνίας και Ιθάκης καταγράφηκαν 260 γεννήσεις και 487 θάνατοι.
Το φυσικό ισοζύγιο ήταν επομένως μείον 227 άνθρωποι μέσα σε έναν χρόνο — σχεδόν δύο θάνατοι για κάθε γέννηση.
Και αυτό παρότι οι γεννήσεις αυξήθηκαν κατά 13% σε σχέση με το 2023.
Το φυσικό ισοζύγιο βεβαίως δεν ταυτίζεται με τη συνολική μεταβολή του πληθυσμού: σε αυτήν προστίθενται όσοι εγκαθίστανται ή αποχωρούν από έναν τόπο. Αποκαλύπτει όμως με σαφήνεια τη δημογραφική πίεση που υπάρχει ήδη.
Δηλαδή, αντιστοιχούσαν σχεδόν δύο θάνατοι για κάθε γέννηση.
Το φυσικό ισοζύγιο δείχνει ότι η αλλαγή έχει ήδη αρχίσει.
Από την Κεφαλονιά στα Ιόνια
Η ίδια κατεύθυνση εμφανίζεται σε ολόκληρη την Περιφέρεια.
Μεταξύ των Απογραφών 2011 και 2021 στα Ιόνια Νησιά οι 20–29 ετών μειώθηκαν κατά 23% και οι 30–39 κατά 15,1%. Αντίθετα, οι 60–69 αυξήθηκαν κατά 21,7%.
Το 2024 καταγράφηκαν σε ολόκληρη την Περιφέρεια 1.531 γεννήσεις και 2.666 θάνατοι. Το φυσικό ισοζύγιο έφτασε στο -1.135.
Οι αριθμοί περιγράφουν μια διπλή πίεση: λιγότεροι άνθρωποι στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας και περισσότεροι στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Ελλάδα: 68.467 γεννήσεις, 126.916 θάνατοι
Αν ανοίξουμε ακόμη περισσότερο τον φακό, η εικόνα επαναλαμβάνεται.
Το 2024 στην Ελλάδα καταγράφηκαν 68.467 γεννήσεις και 126.916 θάνατοι. Η διαφορά ήταν -58.449 άνθρωποι μέσα σε έναν χρόνο.
Η Κεφαλονιά, επομένως, δεν αποτελεί εξαίρεση. Αποτελεί την τοπική έκφραση μιας πολύ μεγαλύτερης ελληνικής και ευρωπαϊκής δημογραφικής μεταβολής.
Ο κόσμος γερνά
Ο ΟΗΕ έχει καταγράψει ότι ήδη από το 2018, για πρώτη φορά στην ιστορία, οι άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω ξεπέρασαν παγκοσμίως τα παιδιά κάτω των πέντε ετών.
Το 2022 οι άνω των 65 ήταν περίπου 771 εκατομμύρια και προβλέπεται να φτάσουν περίπου το 1,6 δισ. το 2050.
Κεφαλονιά, Ιόνια, Ελλάδα, κόσμος: η κλίμακα αλλάζει. Η κατεύθυνση όχι.
Από το «φεύγω» στο «μπορώ να μείνω»
Κάπου εδώ οι αριθμοί πρέπει να συναντήσουν την πολιτική.
Στο KefaloniaPress έχουμε ήδη παρουσιάσει τη συζήτηση που συμπυκνώνεται στη φράση «Μένω στον τόπο μου» και στην ευρωπαϊκή προσέγγιση του Right to Stay: το δικαίωμα των ανθρώπων να μπορούν να παραμένουν στον τόπο τους από επιλογή και όχι να αναγκάζονται να φύγουν επειδή λείπουν βασικές προϋποθέσεις ζωής.
Για ένα νησί όπως η Κεφαλονιά αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Στα 18 πολλοί νέοι αναγκαστικά φεύγουν για σπουδές. Το κρίσιμο δεν είναι να εμποδίσουμε αυτή την έξοδο. Είναι να μπορούν να επιστρέψουν στα 25 ή στα 30 τους.
Αυτό απαιτεί οικονομία δώδεκα μηνών, σταθερή εργασία, προσιτή κατοικία, Υγεία, Παιδεία, παιδικές δομές, μεταφορές και πραγματικές δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση για το Right to Stay κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: ισχυρές τοπικές κοινωνίες στις οποίες η παραμονή αποτελεί πραγματική δυνατότητα.
Ποιος θα ζει στην Κεφαλονιά το 2040;
Αυτό είναι τελικά το ερώτημα πίσω από όλους τους αριθμούς.
Όχι πόσοι τουρίστες θα φτάνουν στο νησί τον Αύγουστο του 2040, αλλά πόσοι άνθρωποι θα ζουν εδώ τον Ιανουάριο.
Ποιοι θα στελεχώνουν το νοσοκομείο και τα σχολεία, ποιοι θα ανοίγουν επιχειρήσεις, ποιοι θα μεγαλώνουν παιδιά και ποιοι θα κρατούν ζωντανά τα χωριά.
Οι 11.362 κάτοικοι άνω των 60 περιγράφουν ένα μεγάλο κομμάτι της σημερινής Κεφαλονιάς.
Οι 5.057 κάτω των 15 είναι ένα μεγάλο κομμάτι του αύριο.
Το στοίχημα δεν είναι να τους ζητήσουμε κάποτε να αγαπούν το νησί από μακριά. Το καθήκον μας είναι να δημιουργήσουμε έναν τόπο στον οποίο, όταν έρθει η ώρα της δικής τους επιλογής, θα μπορούν να πουν: «Μένω στον τόπο μου, γιατί μπορώ».
Και αυτό πρέπει να αρχίζει να χτίζεται από σήμερα.
