Δουλίχιον: η χαμένη “Μακρόνησος” της Ομηρικής τοπογραφίας

Στράβων (αρχαίο κείμενο):

Μερικοί δεν δίστασαν να ταυτίσουν την Κεφαλληνία με το Δουλίχιο, κι άλλοι με την Τάφο. Θεώρησαν Ταφίους τους Κεφαλλήνες καθώς και Τηλεβόες. (…………..)
Ούτε ο Ελλάνικος ακολουθεί τον Όμηρο υποστηρίζοντας ότι η Κεφαλληνία είναι το Δουλίχιο. Αυτό αναφέρεται ότι το κατείχε ο Μέγης, καθώς και τις υπόλοιπες Εχινάδες, ενώ οι κάτοικοι ήταν Επειοί που ήρθαν από την Ηλεία. Γι’ αυτό και ο ποιητής καλεί τον Ώτο από την Κυλλήνη σύντροφο του Φυλείδη”, άρχοντα των μεγαλόκαρδων Επειων.

• Ο Άνδρων πίστευε ότι το Δουλίχιο ήταν μέρος της Κεφαλληνίας. 
• Ο Φερεκύδης πίστευε ότι ήταν η περιοχή Πάλη της Κεφαλληνίας. 
• Ο Ελλάνικος πίστευε ότι το Δουλίχιο ήταν η Κεφαλληνία. 
• Ο Στέφανος ο Βυζάντιος συμφωνεί με τον Στράβωνα λέγοντας «Δουλίχιο μία των Εχινάδων ή και Δολίχα καλουμένη». 
• Ο Παυσανίας (6,15-7) στο έργο του Ηλιακά έχοντας προφανώς πληροφορίες από αρχαιότερους από αυτόν γεωγράφους γράφει : «ούτοι δε οι Παλείς εκκαλούντο Δουλιχιείς τα αρχαιότερα » λέγοντας εμμέσως πλην σαφώς ότι το ομηρικό Δουλίχιο ήταν στην χερσόνησο της Πάλης στην Κεφαλληνία. 
• Ο Σουίδας (η σούδα) θεωρεί το Δουλίχιο νησί. 
• Ο Ησύχιος πόλη της Κεφαλληνίας. 
• Ο Πομπόνιος Μέλα (ii.7.10) νησί ή γεωγραφικό τόπο μαζί με τα άλλα νησιά και τόπους στο χώρο του Ιονίου όπως την Πρώτη, Αστερία, Κεφαλληνία, Νήριτο, Σάμη, και Ζάκυνθο. 
• Ο Πλίνιος (iv.19.12) αναφέρει το Δουλίχιο μαζί με την Ιθάκη τη Σάμη και τα Κροκύλεια. 

• Η σημερινή Ιθάκη    (Spon, Wheler,Γερ. Βολτέρας, Ε.Σ Τσιμαράτος, Le Noan,  Bittlestone κ.α)
• Η σημερινή Κεφαλληνία στο σύνολό της ή τμήματα αυτής [Παλική, Έρυσσος, Κράνη, Πρόννοι]    (Ameis, Cell, E.Engel, Cladstone, C.Rothe, Θωμόπουλος, Partsch, Page, Dorpfeld,  Κ. Δούκας, C.H Coekoop, Λιβαδάς κ.α)
• Η σημερινή Λευκάδα  (Allen, Bunbury,Vollgraff, Τζάκος, Stubbings, Bury, Ttomas/Stubbings, Θ.Κουρούκλης, Μελέτιος, κ.α)
• Εχινάδες    (W.M.Leake, Rennell, Berard κ.α)
• Το σημερινό Μεγανήσι  όπως και το νησί  Κάλαμος  W.Gell, V. Berard, κ.α)
• Η σημερινή Κέρκυρα.  (Heinz Warnecke κ.α)
• Εξηπειρωτισμένο τμήμα στον χώρο της Ακαρνανίας (εκβολές Αχελώου) (Voss, Bursian, Beeskow, Lang, Oberhummer, Αθανάσιος Δανιήλ κ.α)  
• Βυθισμένο νησί νότια της Κεφαλληνίας, [Κάκαβα]  (Dodwell)
• Και μια σειρά ακόμη περιοχών νησιών και θέσεων. 

“η των ονομάτων επίσκεψης”

Οἳ δ᾽ ἐκ Δουλιχίοιο Ἐχινάων θ᾽ ἱεράων 

• “ναίουσι πέρην ἁλὸς Ἤλιδος ἄντα “

• “Μέγης ἀτάλαντος Ἄρηϊ Φυλεΐδης, ὃν τίκτε Διῒ φίλος ἱππότα Φυλεύς,”

Πρώτη και βασική Διαπίστωση :

Εάν αποδεχθούμε ότι οι στίχοι :«ἀμφὶ δὲ νῆσοι πολλαὶ ναιετάουσι μάλα σχεδὸν ἀλλήλῃσι, Δουλίχιόν τε Σάμη τε καὶ ὑλήεσσα Ζάκυνθος» καταγράφουν τα νησιά σε μια αλληλουχία, δηλαδή το ένα νησί μετά το άλλο και με φορά καταγραφής από Νότο προς Βορρά εναρμονισμένη μέσα στην συμβατή για εκείνη την εποχή αντίληψη που είχαν οι μυκηναίοι για τον προσδιορισμό του άνω–(αρχής) και κάτω-(τέλος), τότε η αναμενόμενη σειρά καταγραφής ξεκινώντας από τα νότια (αρχή) και οδεύοντας προς τα βόρεια (τέλος) έχοντας ως δεδομένο ότι η Ομηρική Ιθάκη είναι το σημερινό νησί της Κεφαλληνίας θα ήταν η ακόλουθη:

• Το νησί Νο1, το νοτιότερο θα ήταν το Δουλίχιο, δηλαδή η σημερινή Ζάκυνθος, 
• θα ακολουθούσε ενδιαμέσως το νησί Νο2 η Σάμη (Σάμος), δηλαδή η σημερινή Ιθάκη 
• και το τελευταίο νησί το Νο3, το βορινότερο, θα ήταν η Ζάκυνθος δηλαδή το σημερινό νησί της Λευκάδος.

• Ήταν ένα νησί που καταγράφεται τόσο στην Οδύσσεια όσο και στην Ιλιάδα στον περίφημο «νηών κατάλογο» να βρίσκεται νοτιότερα της Ομηρικής Ιθάκης (δηλαδή νοτιότερα από το σημερινό νησί της Κεφαλληνίας) Όμηρος : Ιλιάδα Β (στιχ 625-630) & Όμηρος (Οδ. ξ 334-335) 

• Ήταν ένα νησί απέναντι από την σημερινή και αρχαία Ήλιδα την πατρίδα των Επειών (πέρην ἁλὸς Ἤλιδος ἄντα) έχοντας μάλιστα αρχηγό του τον Επειό Μέγη που είχε υπό την εξουσία του επίσης και κάποια άλλα νησιά που ο Όμηρος τα αποκαλεί «Ιερές Εχίνες». Όμηρος : Ιλιάδα Β (στιχ 625-630) 

• Ήταν ένα πολυάνθρωπο νησί στέλνοντας 40 πλοία στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας και 52 μνηστήρες (τους περισσότερους) για τον θρόνο της Ομηρικής Ιθάκης. Ομηρος: Ιλιάδα Β (στιχ 625-630) & (Οδ. π 245-253) 

• Ήταν ένα χλοερό και πλουτοπαραγωγικό νησί με πεδινές εκτάσεις παράγοντας πολλά σιτηρά. (Οδ. ξ 334-335)&(Οδ. π 394-397) 

• Η ονομασία «Δουλίχιο» που έφερε το νησί αυτό ανήκει στην οικογένεια των «ομιλούντων ονομάτων» που ονοματίζουν νησιά ή τόπους που η εικόνα τους φαίνεται μακρόστενη όταν τα βλέπεις από μακριά (όπως πχ ονομάτισαν για τους ίδιους λόγους στις μέρες μας το νησί Μάκρη στις Εχινάδες και το νησί Μακρόνησος ανάμεσα από την Αττική και την Εύβοια, ήταν δηλαδή κατά κάποιο τρόπο το νησί «Μάκρη» ή «Μακρόνησος» της εποχής εκείνης ) 

• Ερώτηση 1: Ποιο νησί είναι νοτιότερα από την τότε Ομηρική Ιθάκη, δηλαδή το σημερινό νησί της Κεφαλληνίας; 

Απάντηση:  


Προφανώς και είναι η σημερινή Ζάκυνθος. 

• Ερώτηση 2: (Το Ομηρικό Δουλίχιο σύμφωνα με τα Ομηρικά κείμενα ήταν ένα μεγάλο και πολυάνθρωπο νησί απέναντι από την Ήλιδα που είχε μάλιστα έναν Επειό ως αρχηγό του, τον Μέγη τον γιό του Φυλέα).  Ποιο είναι λοιπόν εκείνο το μεγάλο και πολυάνθρωπο νησί που είναι σήμερα νοτιότερα από την σημερινή Κεφαλληνία και απέναντι από την Ήλιδα, (Ἤλιδος ἄντα) δηλαδή απέναντι από την χώρα των Επειών; 

Απάντηση: 

• Ερώτηση 3: Το Ομηρικό Δουλίχιο ήταν ένα χλοερό και πεδινό νησί που παρήγε πολλά σιτηρά.  (ἐκ Δουλιχίου πολυπύρου, ποιήεντος), (Οδ. π 394-397), (Οδ. ξ 334-335) Ποιο είναι λοιπόν το πλέον χλοερό (πεδινό) νησί στον χώρο του Ιονίου που έχει τις πλέον εύφορες και πεδινές χορτολιβαδικές εκτάσεις ;

• Ερώτηση 4: Το όνομα “Δουλίχιο” όπως προαναφέραμε είναι ένα από τα λεγόμενα “ομιλούντα ονόματα” και προέρχεται από το επίθετο δολιχός-ή-όν που σημαίνει μακρός-ά-ό σε έκταση- επιμήκης [μακρύς-ιά-ύ]. Δηλαδή το ερώτημα είναι μήπως φαίνεται όντως οπτικά το σημερινό νησί της Ζακύνθου ως μια μακρόστενη φιγούρα στον ορίζοντα για να μπορούσε να της είχε αποδοθεί δικαιωματικά αυτό το όνομα;  (στα σύγχρονα Ελληνικά θα λέγαμε το «μακρύ νησί» [δηλαδή κάτι αντίστοιχο όπως ονοματίστηκαν ακριβώς για τους ίδιους λόγους τα νησιά Μάκρη και Μακρόνησος]) 

Η επαλήθευση της Ομηρικής τοπογραφίας για την περίπτωση του Ομηρικού Δουλιχίου. 

1. Ήταν ένα μεγάλο και πολυάνθρωπο νησί (Η σημερινή Ζάκυνθος ήταν και είναι) 
2. Ήταν ένα νησί απέναντι από την Ήλιδα (Η σημερινή Ζάκυνθος ήταν και είναι) 
3. Ήταν ένα νησί νοτιότερα της Ομηρικής Ιθάκης (σημ.Κεφαλληνίας) (Η σημερινή Ζάκυνθος ήταν και είναι) 
4. Ήταν ένα νησί με δολιχή (μακρόστενη) μορφή (Η σημερινή Ζάκυνθος ήταν και είναι) 
5. Ήταν το πλέον πεδινό νησί σε σχέση με τα άλλα (Η σημερινή Ζάκυνθος ήταν και είναι) 
6. Ήταν ένα πλουτοπαραγωγικό και εύφορο νησί με δυνατότητες να παράγει πολλά σιτηρά και ζωοτροφές έχοντας πολλές χλοερές χορτολιβαδικές εκτάσεις (Η σημερινή Ζάκυνθος ήταν και είναι) 

Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι το Ομηρικό Δουλίχιο ενδεχομένως να ήταν ένα άλλο νησί νότια της σημερινής Κεφαλληνίας που σήμερα έχουμε χάσει τα ίχνη του και αυτό να ήταν το χαμένο νησί του Ομηρικού Δουλιχίου.


Η απάντηση όπως σας πληροφορήσαμε με βάση τα πορίσματα της επιστήμης της Γεωλογίας είναι ένα τεράστιο όχι, δεν υπήρξε ποτέ κάποιο άλλο νησί τέτοιου μεγέθους η εξηπειρωτισμένου τμήματος στεριάς που θα μπορούσε κάποτε να ήταν ένα νησί νότια της σημερινής Κεφαλληνίας.(Βορειοανατολικά της Κεφαλληνίας κοντά στις εκβολές του Αχελώου υπάρχουν αναμφισβήτητα εξηπειρωτισμένες εκτάσεις που κατά τους αρχαιότερους χρόνους ήταν νησιά, αλλά δεν θα πρέπει να ξεχνάμε οτι το Ομηρικό Δουλίχιο καταγράφεται σε όλες τις περιγραφές να βρίσκεται νότια της τότε Ομηρικής Ιθάκης [σημερινής Κεφαλληνίας]  απέναντι από την Ήλιδα και όχι βορειοανατολικά κοντά στην Αιτωλία). 

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε πως τέσσερα ήταν μεγάλα νησιά κατά την Ομηρική περίοδο [Δουλίχιο – Ιθάκη – Σάμος –  Ζάκυνθος], τέσσερα  εξακολουθούν να είναι και στα ιστορικά χρόνια [Ζάκυνθος – Κεφαλληνία – Ιθάκη – Λευκάδα]. Άρα το να ψάχνουμε να βρούμε κάποιο άλλο νησί  που να να είναι το άγνωστο Χ είναι κατά την άποψή μας ένας άσκοπος κόπος.  
Το μόνο που άλλαξε στα νησιά ετσι όπως τα βλέπουμε σήμερα δεν ήταν η θέση τους ή ενδεχομένως η μορφή τους, αλλά η ονομασία τους.! Το πως και το γιατί θα το αναλύσουμε σε μια επόμενη ανάρτηση με αρκετά νέα στοιχεία που έχουν προκύψει μέσα από την συνεχιζόμενη έρευνα.

Αεροφωτογραφία από  Μυκηναϊκό νεκροταφείο στην θέση Κερί.

Τελικό συμπέρασμα:

Το γεγονός ότι η σημερινή Ζάκυνθος, που εθεωρείτο μέχρι πολύ πρόσφατα ως ένα από τα ισχυρότερα αγκυροβόλια της ομηρικής τοπογραφίας, όλα δείχνουν πως δεν ήταν η τότε Ομηρική Ζάκυνθος αλλά το Ομηρικό Δουλίχιο είναι βέβαιο ότι δημιουργεί μια αδυναμία αποδοχής στο συλλογικό μας υποσυνείδητο καθώς αυτό καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις πεποιθήσεις μας,.


«Εάν η γνώση έχει ως στόχο την σύλληψη της αλήθειας,  η πεποίθηση υποδηλώνει την πιθανότητα του λάθους» είχε πει ο Αμερικανός φιλόσοφος Dr. Donald Davidson[5].


Ο μόνος τρόπος λοιπόν που ενδεχομένως θα μας βοηθούσε να απαγκιστρωθούμε από τα πανίσχυρα δεσμά των πεποιθήσεών μας είναι να μπορέσουμε να κατανοήσουμε οτι οι  πεποιθήσεις μας δεν ισοδυναμούν πάντοτε με γνώση και ή αλήθεια τους θα πρέπει πάντοτε να αποδεικνύεται με ατράνταχτα αποδεικτικά στοιχεία. Τότε και μόνο τότε είναι εφικτό να αποδεχθούμε και για την περίπτωσή μας, ότι η Ομηρική Ζάκυνθος θα μπορούσε ενδεχομένως και αυτή να μην ήταν η σημερινή εάν μπορέσουμε να συνειδητοποιήσουμε ότι ούτε και η Ιθάκη των ιστορικών χρόνων όπως αποδεικνύεται  ήταν η Ομηρική.


Για παράδειγμα :


Εάν σας λέγαμε – όπως σας καλέσαμε και στην περίπτωση της Ιθάκης –  να ξεχάσετε για λίγο το όνομα της σημερινής Ζακύνθου και να θεωρήσετε ότι το όνομα «Ζάκυνθος» χάθηκε και δεν διασώθηκε στα ιστορικά χρόνια,  ή εάν ενδεχομένως  το νησί αυτό διατηρούσε το όνομά του και το έλεγαν ακόμη και σήμερα Δουλίχιο, θα υπήρχε έστω και ένας έχοντας στην διάθεσή του όλα αυτά τα συντριπτικά δεδομένα που θα έλεγε ότι αυτό το νησί δεν είναι το Ομηρικό Δουλίχιο; 


Με απόλυτη βεβαιότητα σας λέμε ότι δεν θα υπήρξε ούτε ένας  για να μπορέσει να αμφισβητήσει αυτήν την σχέση που επιβεβαιώνεται με τόσα ατράνταχτα αποδεικτικά στοιχεία. Όλοι θα έλεγαν πόσο σωστή και ακριβής είναι η ομηρική τοπογραφία στην Δυτική Ελλάδα, για την θέση του Ομηρικού Δουλιχίου, υμνώντας μάλιστα με διθυράμβους την εκπληκτική περιγραφική δεινότητα του Ομήρου.


Το τι συνέβη σε εκείνους τους λεγόμενους σκοτεινούς αιώνες που μεσολάβησαν από την κατάρρευση του Μυκηναϊκού κόσμου μέχρι την απαρχή των λεγόμενων ιστορικών χρόνων και έγινε αυτό το περίεργο ανακάτωμα στην δυτική νησιωτική Ελλάδα, όπου άλλα νησιά έχασαν εντελώς τα ονόματά τους και άλλα αντάλλαξαν τα μεταξύ τους ονόματα, είναι όντως μια εξόχως ενδιαφέρουσα περίπτωση για την οποία θα έχουμε τον χρόνο να την προσεγγίσουμε όπως σας ενημερώσαμε σε επόμενες αναρτήσεις.


Μετά την ταυτοποίηση του Ομηρικού Δουλιχίου με το σημερινό νησί της Ζακύνθου μας απομένουν δύο ακόμη νησιά για ταυτοποίηση, τα Ομηρικά νησιά Σάμος και Ζάκυνθος. 


Εκείνο που μπορούμε να πούμε σε αυτήν την φάση με πάρα πολύ συνοπτικό τρόπο – (όπως έχει προκύψει μέσα από μια σειρά σύνθετων ερευνών) – είναι οτι  η «υλήεσσα Ζάκυνθος» φαίνεται να είναι το σημερινό νησί της Λευκάδος  και η Ομηρική “παιπαλόεσσα Σάμος” είναι το σημερινό νησί της Ιθάκης! (λεπτομέρειες σε μελλοντικές αναρτήσεις)

Συγκεκριμένα η  σημερινή Ιθάκη όντας ένα βραχώδες νησί  βρίσκεται
ως γνωστόν  πολύ κοντά και
απέναντι από το σημερινό νησί της Κεφαλληνίας. Στο ανατολικότερο τμήμα της νήσου
Κεφαλληνίας  και ακριβώς απέναντι από το
νότιο κορμό της σημερινής Ιθάκης συναντάμε το τοπωνύμιο  Αντίσαμος με την  ομώνυμη χερσόνησο και την παραλιακή της ζώνη.


Ας διερωτηθούμε αλήθεια γιατί  αυτό το αντιπαραθετικό τοπωνύμιο να βρίσκεται εκεί στα
ανατολικά της Κεφαλληνίας και ακριβώς απέναντι από το πλησιέστερο νότιο άκρο
της σημερινής νήσου Ιθάκης; 

Το πλέον λογικό θα ήταν γιατί μας
μαρτυρά  ότι  κατά το παρελθόν ακριβώς απέναντί του κάποτε υπήρξε
το αντιπαραθετικό τοπωνύμιο Σάμος κατά το Ρίο-
Αντίρριο, Κύθηρα – Αντικύθηρα,  Παξοί
–Αντίπαξοι κοκ .και ιδιαιτέρως  όταν στο
βόρειο τμήμα της Ιθάκης διατηρήθηκε ως τις ημέρες μας το τοπωνύμιο Σαμικό[7] συνώνυμο με την
ονομασία Σάμος που θα έφερε κατά
το παρελθόν ως φαίνεται το σημερινό νησί της Ιθάκης.

[Για όλα αυτά τα θέματα θα ακολουθήσει μια λεπτομερής αναφορά σε μια μελλοντική μας ανάρτηση.]

Μετά από αυτήν την πολύ συνοπτική αναφορά που συμπληρώνει  ένα μεγάλο μέρος από την καταγραφή των νησιωτικών  βασιλείων της Ιθάκης και του Ομηρικού Δουλιχίου σας παρουσιάζουμε τον συνολικό χάρτη του κεντρικού Ιονίου με τις ονομασίες των νησιών που έφεραν κατά την ύστερη εποχή του Χαλκού και μέσα σε παρένθεση καταγράφονται οι αντίστοιχες ονομασίες που φέρουν τα ίδια νησιά από τα ιστορικά χρόνια. 

Χάρτης της Ομηρικής (Μυκηναϊκής)  τοπογραφίας στην δυτική νησιωτική  Ελλάδα στην εποχή του Οδυσσέα που καταγράφει τις ονομασίες των νησιών κατά την μυκηναϊκή εποχή και σε παρένθεση τις ονομασίες των νησιών έτσι όπως προέκυψαν στα ιστορικά χρόνια.

Κλείνουμε την συγκεκριμένη ανάρτηση που αφορούσε κυρίως την περίπτωση του Ομηρικού Δουλιχίου με δύο  ακόμη επεξηγηματικούς χάρτες. 


Ο ένας χάρτης καταγράφει την Ομηρική γεωγραφία σύμφωνα με την Οδύσσεια όπου εκεί το νησί του Δουλιχίου φαίνεται πως είναι κάτω από σφαίρα επιρροής του οίκου του Αρκεισίου (Ιθακησίων) συμμετέχοντας ενεργά η εκεί άρχουσα τάξη του στην διεκδίκηση του θρόνου της Ιθάκης με 52 μνηστήρες.

Ο άλλος χάρτης καταγράφει την Ομηρική γεωγραφία και τα βασίλεια στην δυτική Ελλάδα σύμφωνα με τον “νηών κατάλογο”  έτσι όπως καταγράφονται στην Ιλιάδα. Εκεί το Δουλίχιο καταγράφεται ως ανεξάρτητο βασίλειο με αρχηγό του τον Μέγη.

Οι δύο αυτοί χάρτες μας μαρτυρούν την απόλυτη γεωγραφική συμφωνία της Ιλιάδας και της Οδύσσειας ως προς την καταγραφή της τοπογραφίας του μυκηναϊκού κόσμου στην δυτική νησιωτική Ελλάδα. Είναι αυτή ακριβώς η περιοχή που η κρατούσα (συμβατική) άποψη μας λέει ότι ελάχιστα πράγματα γνώριζε ο Όμηρος ως Ίωνας (;) την καταγωγή  για αυτούς τους τόπους και για τον λόγο αυτό  εσφαλμένα ή ποιητική αδεία έτσι μπερδεμένα μας τα περιγράφει! (τα σχόλια δικά σας).


Υ.Γ Η επόμενη ανάρτηση που θα ακολουθήσει θα έχει σχέση με την αποκάλυψη της θέσεως του άστεως (διοικητικού κέντρου) της Ομηρικής Ιθάκης έτσι όπως προκύπτει μέσα από την μελέτη των σχετικών κειμένων. Στην ανάρτηση αυτή θα γίνει αναφορά το γιατί το κέντρο της Ομηρικής Ιθάκης είναι σε αυτό ακριβώς το σημείο και δεν είναι: ούτε στο νησί της σημερινής Ιθάκης, ούτε στο νησί της σημερινής Λευκάδος, ούτε σε κάποιο άλλο σημείο της νήσου Κεφαλληνίας, ούτε σε άλλο σημείο του Ελλαδικού χώρου ή εντός ή εκτός της Μεσογείου.


Με την δημοσίευση αυτή θα κλείσει ο πρώτος κύκλος των εκλαϊκευμένων δημοσιεύσεων στην Ελληνική γλώσσα που σκοπό είχε να ενημερώσει το Ελληνικό αναγνωστικό κοινό για τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει μέσα από τις σύνθετες έρευνες που διεξάγονται με την υποστήριξη της Εταιρείας Μελετών Προϊστορικής Κεφαλληνίας και εκλεκτών φίλων και συνεργατών μας  για πάνω από είκοσι πέντε χρόνια.


Για τα αποτελέσματα των αρχαιολογικών ερευνών την αποκλειστική ευθύνη των δημοσιεύσεων την έχουν οι αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες και οι υπεύθυνοι κατά τον νόμο και την δεοντολογία αρχαιολόγοι των ανασκαφών και οι επιστημονικοί τους συνεργάτες. Θέλουμε να ελπίζουμε πως δεν θα περάσουν πολλά χρόνια ακόμη για να αρχίσουν να δημοσιεύονται οι πρώτες ολοκληρωμένες αρχαιολογικές μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη όπου εκεί θα έχουμε την ευκαιρία να πληροφορηθούμε από τις συνεργαζόμενες επιστήμες της αρχαιολογίας,της αρχαιομετρίας και της ανθρωπολογίας  για το τι πραγματικά συμβαίνει με την περιφέρεια του μυκηναϊκού κόσμου στην δυτική νησιωτική Ελλάδα.