Κεφαλονιά – Ιθάκη: Τι αποκαλύπτει ο νέος χάρτης Natura;

Η έγκριση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης 5Α για 22 περιοχές Natura 2000 των Ιονίων Νήσων ανοίγει τον δρόμο για τη θεσμοθέτηση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου. Για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται με τον Αίνο, τις προστατευόμενες ακτές, τη θαλάσσια βιοποικιλότητα και τους κανόνες που θα καθορίσουν τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες.

Ένα νέο κεφάλαιο στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό του Ιονίου ανοίγει με την απόφαση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στις 27 Οκτωβρίου 2026, για την έγκριση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης 5Α.

Η εξέλιξη δεν αφορά μόνο την προστασία σπάνιων οικοσυστημάτων. Αφορά και τη σχέση των νησιωτικών κοινωνιών με το φυσικό τους περιβάλλον: την αλιεία, τον θαλάσσιο τουρισμό, την αναψυχή, τις χρήσεις γης και τις δυνατότητες ανάπτυξης.

Το Kefalonia Press παρουσιάζει τα επίσημα στοιχεία της απόφασης, τις περιοχές Natura της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης, τις κατηγορίες ζωνών προστασίας και τον διαδραστικό χάρτη της μελέτης, στον οποίο οι πολίτες μπορούν να αναζητήσουν τις περιοχές που τους ενδιαφέρουν.

Τι αποφάσισε το Υπουργείο Περιβάλλοντος

Με την απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/121362/2907, που φέρει ΑΔΑ 68Ε54653Π8-Β2Κ, εγκρίθηκε η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη 5Α για ομάδες περιοχών Natura 2000 των Περιφερειακών Ενοτήτων Κέρκυρας, Κεφαλονιάς, Ιθάκης, Λευκάδας και Ζακύνθου.

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΕΝ, με την έγκριση αυτή ολοκληρώνεται το απαιτούμενο σύνολο περιβαλλοντικών μελετών για την προετοιμασία του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου.

Από τα Διαπόντια Νησιά έως τη Ζάκυνθο

Η ΕΠΜ 5Α καλύπτει ένα εκτεταμένο γεωγραφικό σύνολο των Ιονίων Νήσων. Περιλαμβάνει περιοχές στους Οθωνούς, στο Μαθράκι, στην Ερείκουσα, στην Κέρκυρα, στους Παξούς και στους Αντίπαξους.

Στη γεωγραφική της κάλυψη περιλαμβάνονται επίσης η Λευκάδα, ο Σκορπιός, το Μεγανήσι, ο Κάλαμος, ο Καστός, το Αρκούδι, ο Άτοκος, ο Βρομωνάς, η Κεφαλονιά, η Ζάκυνθος, οι Στροφάδες και άλλες νησίδες του Ιονίου.

Το Υπουργείο διευκρινίζει ότι η συγκεκριμένη μελέτη καλύπτει εναπομείναντα χερσαία τμήματα του σχεδιαζόμενου Θαλάσσιου Πάρκου, συμπληρώνοντας προηγούμενες μελέτες για τον θαλάσσιο χώρο και άλλες χερσαίες περιοχές.

Επομένως, η απόφαση της 27ης Οκτωβρίου δεν πρέπει να συγχέεται με την ολοκληρωμένη θεσμοθέτηση του Θαλάσσιου Πάρκου. Αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτήν.

Κεφαλονιά: Το Εθνικό Πάρκο Αίνου και οι τρεις περιοχές Natura

Στο διατακτικό της υπουργικής απόφασης αναφέρονται ρητά τρεις περιοχές της Κεφαλονιάς, οι οποίες εντάσσονται στην ενότητα με την ονομασία Εθνικό Πάρκο Αίνου (ELNP22206).

Ο Αίνος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πυρήνες της Κεφαλονιάς. Η περιβαλλοντική του αξία συνδέεται με τα δασικά οικοσυστήματα, την ιδιαίτερη χλωρίδα και πανίδα και τον χαρακτήρα του ορεινού τοπίου.

Η Αγία Δυνατή και το Καλόν Όρος συμπληρώνουν το ευρύτερο δίκτυο ορεινών προστατευόμενων περιοχών του νησιού.

Η έγκριση της μελέτης αφορά τον σχεδιασμό της προστασίας αυτών των περιοχών. Δεν σημαίνει ότι όλες οι προτεινόμενες ρυθμίσεις έχουν ήδη αποκτήσει αυτοτελώς κανονιστική ισχύ.

Οι έξι περιοχές Natura της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης

Το ενδιαφέρον για τα δύο νησιά δεν περιορίζεται στον ορεινό όγκο του Αίνου. Στο ευρύτερο δίκτυο Natura 2000 περιλαμβάνονται και σημαντικές παράκτιες και θαλάσσιες περιοχές.

Σημείωση: Ο πίνακας παρουσιάζει τις έξι συγκεκριμένες περιοχές Natura της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης. Οι τρεις θαλάσσιες περιοχές δεν κατονομάζονται στο διατακτικό της εγκριτικής απόφασης της 27ης Οκτωβρίου ως τμήματα του Εθνικού Πάρκου Αίνου. Για αυτές απαιτείται εξέταση του αντίστοιχου θαλάσσιου περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Αργοστόλι – Βλαχάτα – Μούντα: Η προστατευόμενη νότια ακτογραμμή

Ιδιαίτερη σημασία για την Κεφαλονιά έχουν οι προστατευόμενες περιοχές της νότιας ακτογραμμής, όπου η παρουσία του τουρισμού, η αναψυχή και οι καθημερινές δραστηριότητες συνυπάρχουν με σημαντικούς θαλάσσιους οικοτόπους.

Η περιοχή GR2220004 αφορά την παράκτια θαλάσσια ζώνη από το Αργοστόλι έως τα Βλαχάτα και τον όρμο Μούντα.

Η GR2220007 αφορά τη θαλάσσια ζώνη από τα Βλαχάτα έως τον όρμο Μούντας.

Οι περιοχές αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την προστασία της θαλάσσιας ζωής και των παράκτιων οικοσυστημάτων.

Το κρίσιμο ζήτημα για τους κατοίκους και τους επαγγελματίες είναι ποιες επιμέρους ζώνες προστασίας προτείνονται και ποιοι όροι θα ισχύουν για κάθε δραστηριότητα.

Δυτική Κεφαλονιά – Στενό Ιθάκης – Βόρεια Ιθάκη

Η περιοχή Natura GR2220005 συνδέει τη δυτική Κεφαλονιά με το θαλάσσιο στενό Κεφαλονιάς–Ιθάκης και τη Βόρεια Ιθάκη.

Η γεωγραφική της έκταση αναδεικνύει τον ενιαίο χαρακτήρα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, τα οποία δεν περιορίζονται στα διοικητικά όρια ενός νησιού.

Για την Ιθάκη, η προστασία αυτής της περιοχής έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της σχέσης του νησιού με την αλιεία, τη ναυσιπλοΐα, τον θαλάσσιο τουρισμό και τις παράκτιες δραστηριότητες.

Οι συγκεκριμένες προβλέψεις για κάθε δραστηριότητα θα πρέπει να εξεταστούν σε συνδυασμό με τους τελικούς χάρτες και το κανονιστικό πλαίσιο που θα θεσπιστεί.

Ο επίσημος διαδραστικός χάρτης της ΕΠΜ 5Α

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει δημοσιεύσει στην πλατφόρμα GeoNode τον Χάρτη 8 της ΕΠΜ 5Α, με αντικείμενο την οριοθέτηση των προστατευόμενων περιοχών και των προτεινόμενων ζωνών προστασίας.

Ο χάρτης περιλαμβάνει διαφορετικά επίπεδα πληροφορίας, μεταξύ των οποίων:

• Περιοχές Natura 2000.
• Περιοχή μελέτης.
• Προτεινόμενες προστατευόμενες περιοχές.
• Προτεινόμενες ζώνες προστασίας.
• Περιφερειακές ζώνες.
• Οικολογικούς διαδρόμους.

Οι αναγνώστες μπορούν να μεγεθύνουν τον χάρτη και να εξετάσουν τη γεωγραφική αποτύπωση των περιοχών.

Πατήστε εδώ για να ανοίξετε τον διαδραστικό χάρτη σε πλήρη οθόνη.

Οι τέσσερις κατηγορίες ζωνών προστασίας

Στο επίσημο τεύχος προτεινόμενων ειδικών χρήσεων γης για τις θαλάσσιες περιοχές της Κεφαλονιάς καταγράφονται τέσσερις βασικές κατηγορίες ζωνών.

Η διάκριση αυτή έχει πρακτική σημασία. Δεν αντιμετωπίζεται ολόκληρη η προστατευόμενη περιοχή ως μία ενιαία ζώνη με τους ίδιους κανόνες.

Στις αυστηρότερες κατηγορίες η προστασία της φύσης αποτελεί κυρίαρχη προτεραιότητα, ενώ στις υπόλοιπες προβλέπεται η εξέταση συμβατών δραστηριοτήτων, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Οι κατηγορίες αυτές δεν αρκούν από μόνες τους για να καθοριστεί τι επιτρέπεται σε μια συγκεκριμένη παραλία, ακτή ή θαλάσσια περιοχή. Απαιτείται ανάγνωση των επιμέρους όρων.

Τι προβλέπει η μελέτη για τις αυστηρότερες ζώνες

Το αναρτημένο τεύχος ειδικών χρήσεων γης περιλαμβάνει ιδιαίτερα περιοριστικό πλαίσιο για τις Ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης.

Στο σχετικό πρότυπο καταγράφονται χρήσεις που συνδέονται κυρίως με την επιστημονική έρευνα, τη φύλαξη, την προστασία και τη διαχείριση του προστατευόμενου αντικειμένου.

Για παράδειγμα, η αναφορά σε θαλάσσιους διαδρόμους κίνησης σκαφών στη συγκεκριμένη κατηγορία συνοδεύεται από εξειδίκευση που συνδέεται με την εξυπηρέτηση της προστασίας και της διαχείρισης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο συγκεκριμένος όρος εφαρμόζεται αυτομάτως σε όλες τις ακτές της Κεφαλονιάς. Αφορά το πρότυπο της συγκεκριμένης κατηγορίας και πρέπει να συσχετιστεί με τη γεωγραφική οριοθέτηση κάθε ζώνης.

Αλιεία: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι επαγγελματίες και οι ερασιτέχνες

Η αλιεία αποτελεί μία από τις δραστηριότητες που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στον σχεδιασμό των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών.

Η ΕΠΜ εξετάζει τη συμβατότητα διαφορετικών χρήσεων με τους στόχους προστασίας, ανάλογα με την οικολογική ευαισθησία κάθε ζώνης.

Για τους επαγγελματίες και ερασιτέχνες αλιείς της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης, τα βασικά ερωτήματα είναι:

• Πού θα επιτρέπεται η αλιευτική δραστηριότητα;
• Θα υπάρχουν ζώνες με ειδικούς περιορισμούς;
• Ποιες μέθοδοι αλιείας θα είναι συμβατές με τους στόχους προστασίας;
• Θα προβλέπονται ειδικοί όροι για ευαίσθητους οικοτόπους;
• Πώς θα ενημερωθούν οι αλιείς για τα ακριβή όρια των ζωνών;

Η πρόσφατη εγκριτική απόφαση δεν αποτελεί από μόνη της τεκμήριο για γενική απαγόρευση αλιείας στο θαλάσσιο περιβάλλον των δύο νησιών.

Οι συγκεκριμένοι κανόνες θα πρέπει να προκύπτουν από το ισχύον και το μελλοντικό κανονιστικό πλαίσιο.

Τουριστικά σκάφη, αγκυροβολία και θαλάσσιες εκδρομές

Ανάλογο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο θαλάσσιος τουρισμός, ένας σημαντικός τομέας της τοπικής οικονομίας.

Οι εκδρομές με σκάφη, οι ημερήσιες θαλάσσιες περιηγήσεις, η κίνηση ιδιωτικών και επαγγελματικών σκαφών και η αγκυροβολία είναι δραστηριότητες που πρέπει να εξεταστούν σε σχέση με τις προτεινόμενες ζώνες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία ευαίσθητων θαλάσσιων οικοτόπων, όπως τα λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία μπορούν να επηρεαστούν από ανθρώπινες παρεμβάσεις.

Δεν προκύπτει, ωστόσο, από τη συγκεκριμένη υπουργική απόφαση ότι απαγορεύεται συνολικά η πρόσβαση ή η κίνηση σκαφών στις προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης.

Οι ειδικοί όροι πρέπει να αναζητηθούν ανά περιοχή και ανά κατηγορία ζώνης.

Τι σημαίνει για ιδιοκτήτες ακινήτων και χρήσεις γης

Οι προστατευόμενες περιοχές δεν αφορούν μόνο το θαλάσσιο περιβάλλον. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει και χερσαίες εκτάσεις, στις οποίες οι χρήσεις γης αποτελούν σημαντικό ζήτημα για κατοίκους και ιδιοκτήτες.

Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες εξετάζουν ποιες δραστηριότητες μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την προστασία κάθε περιοχής.

Ανάλογα με την κατηγορία ζώνης, ενδέχεται να προβλέπονται διαφορετικοί όροι για έργα, εγκαταστάσεις, υποδομές και άλλες χρήσεις.

Πρέπει όμως να διαχωρίζεται η πρόταση της μελέτης από τη δεσμευτική κανονιστική ρύθμιση.

Η έγκριση της ΕΠΜ 5Α δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μεταβάλλονται οι όροι δόμησης σε κάθε ακίνητο που βρίσκεται εντός Natura 2000.

Για την αξιολόγηση συγκεκριμένης ιδιοκτησίας απαιτούνται ο ακριβής γεωγραφικός εντοπισμός, οι ισχύουσες διατάξεις και οι τελικές ρυθμίσεις που θα θεσπιστούν.

Γιατί προστατεύεται ο θαλάσσιος πλούτος του Ιονίου

Ο σχεδιασμός του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου συνδέεται με την ανάγκη διατήρησης σημαντικών οικοσυστημάτων και ειδών της Μεσογείου.

Στους βασικούς περιβαλλοντικούς στόχους περιλαμβάνεται η προστασία:

• Των λιβαδιών Ποσειδωνίας και άλλων ευαίσθητων θαλάσσιων οικοτόπων.
• Της μεσογειακής φώκιας.
• Των θαλάσσιων χελωνών.
• Των κητωδών που ζουν ή μετακινούνται στο Ιόνιο.
• Των οικοσυστημάτων μικρών νησιών και νησίδων.
• Της συνολικής θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας.

Η προστασία αυτών των φυσικών πόρων δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό στόχο. Συνδέεται και με τη μακροχρόνια διατήρηση της ποιότητας του θαλάσσιου τοπίου, που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ταυτότητας των Ιονίων Νήσων.

Οι επίσημοι πίνακες χρήσεων γης για τις θαλάσσιες περιοχές της Κεφαλονιάς

Ιδιαίτερα χρήσιμο υλικό για όσους θέλουν να μελετήσουν τις προτάσεις αποτελεί το αναρτημένο τεύχος ειδικών χρήσεων γης για τις θαλάσσιες περιοχές της Κεφαλονιάς.

Το τεύχος περιλαμβάνει 59 σελίδες με κατηγορίες ζωνών, ειδικές χρήσεις και προτεινόμενες εξειδικεύσεις.

Οι πίνακες επιτρέπουν τη μελέτη των δραστηριοτήτων που εξετάζονται ανά κατηγορία ζώνης. Ωστόσο, πρέπει να διαβάζονται μαζί με τους χάρτες και τις επεξηγήσεις της μελέτης.

Δείτε εδώ το επίσημο τεύχος προτεινόμενων ειδικών χρήσεων γης για τις θαλάσσιες περιοχές της Κεφαλονιάς (PDF, 59 σελίδες).

Το διαθέσιμο τεύχος προέρχεται από το υλικό της δημόσιας διαβούλευσης και δεν πρέπει να θεωρείται χωρίς περαιτέρω έλεγχο ταυτόσημο με την τελική εγκεκριμένη εκδοχή του 2026.

Πότε θα ισχύσουν οι νέοι κανόνες;

Η έγκριση μιας Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης αποτελεί σημαντικό στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, αλλά δεν ισοδυναμεί με την ολοκλήρωση της θεσμοθέτησης των νέων ζωνών.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το επόμενο βήμα είναι η προετοιμασία του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου.

Το σχέδιο θα πρέπει να ακολουθήσει την προβλεπόμενη θεσμική διαδικασία, προκειμένου οι σχετικές ρυθμίσεις να αποκτήσουν την απαιτούμενη κανονιστική ισχύ.

Μέχρι τότε εξακολουθούν να ισχύουν οι υφιστάμενες διατάξεις προστασίας, όπου αυτές εφαρμόζονται.

Σταύρος Παπασταύρου: Ολοκληρώνονται οι μελέτες, ακολουθεί το Προεδρικό Διάταγμα

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, συνέδεσε την έγκριση της ΕΠΜ 5Α με την προώθηση των νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων.

«Με την έγκριση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για τα Ιόνια Νησιά, ολοκληρώνουμε τις μελέτες που απαιτούνται και περνάμε στην προετοιμασία του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για τη θεσμοθέτηση του Πάρκου».

Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη προστασίας της βιοποικιλότητας και στη σύνδεση των περιβαλλοντικών κανόνων με τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Τι χρειάζεται να αποσαφηνιστεί για Κεφαλονιά και Ιθάκη

Η έγκριση της μελέτης δημιουργεί πλέον συγκεκριμένα ερωτήματα για τις τοπικές κοινωνίες.

• Ποιες από τις προτεινόμενες ζώνες προστασίας εγκρίθηκαν τελικά;
• Υπάρχουν αλλαγές στα όρια σε σχέση με τον χάρτη του 2023;
• Ποιες ρυθμίσεις προβλέπονται για την επαγγελματική και ερασιτεχνική αλιεία;
• Πώς αντιμετωπίζονται η αγκυροβολία και οι θαλάσσιες τουριστικές δραστηριότητες;
• Ποιες χρήσεις γης θα επιτρέπονται στις χερσαίες προστατευόμενες περιοχές;
• Πώς θα ενημερωθούν οι πολίτες για τις ρυθμίσεις που αφορούν συγκεκριμένες περιοχές;

Αυτά είναι τα ζητήματα που θα καθορίσουν την πρακτική σημασία του νέου περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Το πραγματικό διακύβευμα για τα δύο νησιά

Η Κεφαλονιά και η Ιθάκη διαθέτουν έναν φυσικό πλούτο που αποτελεί ταυτόχρονα οικολογικό κεφάλαιο, στοιχείο της τοπικής ταυτότητας και βάση σημαντικών οικονομικών δραστηριοτήτων.

Η προστασία του δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από την καθημερινότητα των κατοίκων, όπως και η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να αγνοεί τα όρια αντοχής των φυσικών οικοσυστημάτων.

Το κρίσιμο ζητούμενο είναι ένα σαφές και εφαρμόσιμο πλαίσιο, με ακριβείς χάρτες, κατανοητούς κανόνες και ουσιαστική ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών.

Η απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2026 αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς τη θεσμοθέτηση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου. Το περιεχόμενο των τελικών ρυθμίσεων θα δείξει πώς θα διαμορφωθεί στην πράξη η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία της φύσης και στις δραστηριότητες των νησιών.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ελένη Δ. Χιόνη