Κεφαλονιά – Από τους πρώτους ταξιδιώτες στην επόμενη εποχή του τουρισμού

 

Του Άγγελου Θεοδωρακάτου

Μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος

 

Πριν από εβδομήντα και πλέον χρόνια, η λέξη «τουρισμός» είχε για την Κεφαλονιά εντελώς διαφορετική σημασία.

Δεν υπήρχαν charter. Δεν υπήρχαν πλατφόρμες κρατήσεων. Δεν υπήρχαν low-cost αεροπορικές εταιρείες, social media ή εκατομμύρια φωτογραφίες του Μύρτου να ταξιδεύουν σε λίγα δευτερόλεπτα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Υπήρχε όμως κάτι ίσως σημαντικότερο.

Υπήρχαν άνθρωποι που είχαν αρχίσει να πιστεύουν ότι αυτός ο τόπος μπορούσε να γίνει προορισμός.

Και αυτή είναι μια ιστορία που αξίζει να θυμηθούμε.

 

Γιατί η τουριστική ιστορία της Κεφαλονιάς δεν ξεκίνησε με τον Captain Corelli, ούτε με τις πρώτες μεγάλες πτήσεις charter.

Ξεκίνησε πολύ νωρίτερα.

Ήδη από τον 19ο αιώνα συναντάμε οργανωμένη ξενοδοχειακή δραστηριότητα στο Αργοστόλι. Το ιστορικό Aenos ανάγει τη λειτουργία του ως ξενοδοχείο στο 1847, όταν το αρχοντικό της οικογένειας Μεταξά στην κεντρική πλατεία μετατράπηκε σε κατάλυμα και, σύμφωνα με την καταγεγραμμένη ιστορία του, ήταν τότε το πρώτο και μοναδικό ξενοδοχείο του νησιού. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, και ιδιαίτερα στα μεταπολεμικά χρόνια, άρχισαν να γίνονται οι πρώτες συστηματικές προσπάθειες προβολής του νησιού.

Πριν ακόμη από τους σεισμούς του 1953 είχε δημιουργηθεί Τοπική Επιτροπή Τουρισμού, με πρωταγωνιστική παρουσία του Μαρίνου Φωκά Κοσμετάτου.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1961, κυκλοφορούσε ένας μικρός δίγλωσσος τουριστικός

οδηγός: «Κεφαλληνία: Σύντομος Τουριστικός Οδηγός».

Σκεφτείτε το για λίγο.

Σε μια Κεφαλονιά που προσπαθούσε ακόμη να επουλώσει τις πληγές της μεγαλύτερης καταστροφής της σύγχρονης ιστορίας της, υπήρχαν άνθρωποι που φωτογράφιζαν τον τόπο, κατέγραφαν τις ομορφιές του και προσπαθούσαν να τον συστήσουν στον ξένο επισκέπτη.

Αυτό ήταν το destination marketing της εποχής.

Χωρίς Instagram.

Χωρίς Google.

Χωρίς εκατομμύρια ευρώ σε καμπάνιες.

Με φωτογραφίες, έναν έντυπο οδηγό και κυρίως με πίστη στις δυνατότητες του

τόπου.

Οι σεισμοί και η δεύτερη αρχή

Το 1953 η Κεφαλονιά σχεδόν ισοπεδώθηκε.

Μαζί με τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τις υποδομές χάθηκε μεγάλο μέρος της εικόνας ενός ολόκληρου νησιού.

Και όμως, μέσα από τα ερείπια άρχισε να δημιουργείται μια νέα Κεφαλονιά.

Το κράτος εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε πλέον τον τουρισμό ως εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης.

Το πρόγραμμα «Ξενία» του ΕΟΤ αποτέλεσε μια από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις αυτής της πολιτικής.

Στο Αργοστόλι δημιουργήθηκε το Ξενία «Αίνος», σε σχέδια του Χαράλαμπου Σφαέλλου.

Δεν ήταν απλώς ένα ξενοδοχείο. Συμβόλιζε μια νέα αντίληψη: ότι ακόμη και ένας τόπος που μόλις είχε βιώσει μια τεράστια φυσική καταστροφή μπορούσε να ξανακοιτάξει προς τα έξω.

1971 – Η στιγμή που η απόσταση μικραίνει

Και ύστερα ήρθε το αεροδρόμιο.

Η λειτουργία του αεροδρομίου της Κεφαλονιάς το 1971 άλλαξε σταδιακά τους κανόνες του παιχνιδιού.

Στην αρχή, οι πτήσεις ήταν εσωτερικού από και προς την Αθήνα, με ελικοφόρα αεροσκάφη και πολύ περιορισμένες εγκαταστάσεις.

Αλλά το σημαντικό είχε ήδη συμβεί.

Η Κεφαλονιά είχε αποκτήσει αεροπορική πύλη.

Και η απόσταση από την Αθήνα και, σταδιακά, από την Ευρώπη άρχισε πλέον να μετριέται σε ώρες.

Από εκεί αρχίζει το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο.

Οι οργανωμένες διακοπές.

Τα τουριστικά γραφεία.

Οι tour operators.

Οι πτήσεις charter.

Οι πρώτες οικογένειες που έφτιαξαν δωμάτια και μικρά ξενοδοχεία.

Η Λάσση, η Σκάλα, η Αγία Ευφημία, ο Πόρος, το Φισκάρδο και άλλες περιοχές αρχίζουν σταδιακά να αποκτούν τη δική τους τουριστική ταυτότητα.

Η Σκάλα, για παράδειγμα, αναπτύσσεται σταθερά από τη δεκαετία του 1970, με τις μικρές οικογενειακές πανσιόν να δίνουν σταδιακά τη θέση τους σε ξενοδοχεία, εστιατόρια και μια περισσότερο οργανωμένη τουριστική οικονομία.

Παράλληλα δημιουργείται μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που στην πραγματικότητα έγινε η πρώτη μεγάλη γενιά του σύγχρονου Κεφαλονίτικου τουρισμού.

Αυτούς τους ανθρώπους δεν πρέπει να τους ξεχάσουμε.

Γιατί πολλές φορές μιλάμε για «τουριστική ανάπτυξη» σαν να πρόκειται για κάποιο απρόσωπο οικονομικό φαινόμενο.

Δεν ήταν. Ήταν  άνθρωποι. Ήταν ο ξενοδόχος που δανείστηκε για να προσθέσει δέκα δωμάτια.

Ο άνθρωπος που πήγε σε μια τουριστική έκθεση στο Λονδίνο χωρίς να ξέρει αν θα επιστρέψει με ένα συμβόλαιο.

Ο πράκτορας που προσπάθησε να πείσει έναν ξένο tour operator να βάλει την Κεφαλονιά στο πρόγραμμά του. Η οικογένεια που άνοιξε τα πρώτα της δωμάτια. Ο ταξιτζής, ο εστιάτορας, ο οδηγός λεωφορείου, ο εργαζόμενος του ξενοδοχείου.

Ήταν και οι άνθρωποι των τοπικών τουριστικών γραφείων που άρχισαν να λειτουργούν ως η γέφυρα ανάμεσα στην Κεφαλονιά και στις αγορές του εξωτερικού.

Επιχειρήσεις όπως η CBR καταγράφουν παρουσία στον τουρισμό του νησιού ήδη από το 1981, ενώ λίγο αργότερα και άλλες κεφαλονίτικες οικογένειες πέρασαν από τις μεταφορές στο οργανωμένο incoming και στις συνεργασίες με διεθνείς tour operators.

Ο τουρισμός της Κεφαλονιάς χτίστηκε δωμάτιο-δωμάτιο και άνθρωπο-άνθρωπο.

1983 – Οι ξενοδόχοι αποκτούν κοινή φωνή

Μέσα σε αυτή την περίοδο ανάπτυξης έρχεται και ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο.

Το 1983 ιδρύεται η Ένωση Ξενοδόχων Κεφαλληνίας και Ιθάκης, με πρωτοβουλία του αείμνηστου Νικηφόρου Κορρέ.

Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο συγκροτήθηκε με τον Νικηφόρο Κορρέ ως Πρόεδρο, τη Νέλλη Κοντοδήμου ως Αντιπρόεδρο, τον Γιώργο Λορεντζάτο ως Γενικό Γραμματέα, τον Σπύρο Γαλιατσάτο ως Ταμία και τον Σπύρο Φωκά ως μέλος.

Ο Νικηφόρος Κορρές παρέμεινε στην προεδρία μέχρι το 1993 και στη συνέχεια  παρέδωσε τη σκυτάλη στον Σπύρο Γαλιατσάτο, ο οποίος υπηρέτησε ως πρόεδρος για 21 συνεχόμενα χρόνια. Η ίδρυση της Ένωσης είχε ιδιαίτερη σημασία.

Γιατί σηματοδότησε τη μετάβαση από τη μεμονωμένη επιχειρηματική προσπάθεια στη συλλογική εκπροσώπηση του ξενοδοχειακού κόσμου. Οι ξενοδόχοι αποκτούσαν πλέον κοινή φωνή. Μια φωνή για τα προβλήματα του κλάδου, αλλά και για την προβολή και την αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης.

Και θεωρώ ότι έχουμε υποχρέωση να αναγνωρίζουμε αυτή τη διαδρομή. Γιατί οι θεσμοί που σήμερα θεωρούμε αυτονόητους δημιουργήθηκαν κάποτε από ανθρώπους που αποφάσισαν ότι μόνο μέσα από τη συνεργασία μπορούσε ο τόπος να πάει μπροστά.

Η μεγάλη βρετανική σχέση

Μέσα σε αυτή τη διαδρομή δημιουργήθηκε μια σχέση που επηρέασε βαθιά τον τουριστικό χαρακτήρα της Κεφαλονιάς: η σχέση με τη βρετανική αγορά.

Οι οργανωμένες διακοπές και οι απευθείας πτήσεις έφεραν για δεκαετίες χιλιάδες Βρετανούς επισκέπτες στο νησί.

Πολλοί από αυτούς δεν ήρθαν μόνο μία φορά.

Επέστρεψαν.

Ξανά και ξανά.

Και αυτή ίσως είναι μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του Κεφαλονίτικου τουρισμού που δύσκολα αποτυπώνεται σε έναν πίνακα αφίξεων:

δημιουργήσαμε επισκέπτες που απέκτησαν σχέση με τον τόπο.

Ανθρώπους που έμαθαν τα χωριά μας, γνώρισαν τους επαγγελματίες με το μικρό τους όνομα, δημιούργησαν φιλίες και σε αρκετές περιπτώσεις έκαναν την Κεφαλονιά ένα δεύτερο σπίτι.

Αυτό είναι ένα κεφάλαιο του τουρισμού μας που δεν αποτυπώνεται μόνο σε αριθμούς.

Αποτυπώνεται στις ανθρώπινες σχέσεις.

Και τότε ήρθε ο Corelli

Το 1994 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα Captain Corelli’s Mandolin του Louis de Bernières.

Και το 2001 η Κεφαλονιά βρέθηκε στις κινηματογραφικές οθόνες ολόκληρου του κόσμου.

Nicolas Cage.

Penélope Cruz.

Σάμη.

Αντίσαμος. Μύρτος.

Για πρώτη φορά εκατομμύρια άνθρωποι έβλεπαν το κεφαλονίτικο τοπίο μέσα από μια μεγάλη διεθνή κινηματογραφική παραγωγή.

Η επίδραση ήταν αισθητή, ιδιαίτερα στη βρετανική αγορά. Όμως υπάρχει μια λεπτομέρεια που θεωρώ ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

Η σχετική έρευνα έδειξε ότι για πολλούς Βρετανούς η απόφαση να επισκεφθούν την Κεφαλονιά δεν βασιζόταν πρωτίστως στην ταινία. Βασιζόταν στη σύσταση άλλων ανθρώπων. Και αυτό ίσως είναι το μεγαλύτερο μάθημα από ολόκληρη την τουριστική μας ιστορία.

Η καλύτερη διαφήμιση της Κεφαλονιάς ήταν και παραμένει ο άνθρωπος που έφυγε από το νησί και είπε: «Θέλω να ξαναπάω».

2026 – Το ερώτημα έχει αλλάξει

Σήμερα η Κεφαλονιά δεν είναι πλέον ένας άγνωστος προορισμός.

Το ερώτημα δεν είναι: «Πώς θα φέρουμε τουρίστες;»

Το πραγματικό ερώτημα είναι: «Τι τουρισμό θέλουμε να έχουμε;»

Και αυτή είναι πολύ δυσκολότερη ερώτηση.

Γιατί περισσότερες αφίξεις δεν σημαίνουν αυτομάτως μεγαλύτερη ευημερία.

Περισσότερα αεροπλάνα δεν σημαίνουν αυτομάτως καλύτερο προορισμό.

Περισσότερες κλίνες δεν σημαίνουν αυτομάτως καλύτερη ποιότητα ζωής.

Η επόμενη εποχή του Κεφαλονίτικου τουρισμού πρέπει να μετρηθεί διαφορετικά.

Με μεγαλύτερη μέση δαπάνη.

Με μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής.

Με περισσότερους μήνες λειτουργίας. Με περισσότερα τοπικά προϊόντα μέσα στα ξενοδοχεία και τα εστιατόριά μας.

Με περισσότερους νέους ανθρώπους που επιλέγουν να δημιουργήσουν στον τόπο τους.

Με μεγαλύτερο ποσοστό επισκεπτών που επιστρέφουν.

Και με καλύτερη καθημερινότητα για τον ίδιο τον κάτοικο.

Γιατί υπάρχει μία αρχή που δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε: ένας καλός τόπος για να επισκεφθεί κάποιος πρέπει πρώτα να είναι ένας καλός τόπος για να ζήσει κάποιος.

Από τη θέση του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου

Η συμμετοχή μου στο Διοικητικό Συμβούλιο του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος μου δίνει τη δυνατότητα να βλέπω τη μεγάλη εικόνα του ελληνικού τουρισμού. Αλλά ταυτόχρονα, ως άνθρωπος που δραστηριοποιείται καθημερινά στον τουρισμό της Κεφαλονιάς, βλέπω και την άλλη εικόνα.

Την πραγματικότητα πίσω από τους αριθμούς.

Την αγωνία της σεζόν.

Την πίεση που ασκείται στις υποδομές και στους ίδιους τους προορισμούς.

Και κυρίως βλέπω πόσο γρήγορα αλλάζει πλέον ο διεθνής τουρισμός.

Γι’ αυτό θεωρώ ότι η επόμενη μεγάλη συζήτηση για την Κεφαλονιά πρέπει να έχει έναν συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα:

Κεφαλονιά 2035

Να αποφασίσουμε τι προορισμό θέλουμε να έχουμε σε δέκα χρόνια.

Όχι μόνο πόσους επισκέπτες.

Αλλά ποιους επισκέπτες.

Όχι μόνο πόσα ξενοδοχεία.

Αλλά τι ποιότητα.

Όχι μόνο πόσες πτήσεις. Αλλά από ποιες αγορές και για πόσους μήνες.

Όχι μόνο πόσο θα αναπτυχθούμε. Αλλά πώς θα αναπτυχθούμε χωρίς να χάσουμε την Κεφαλονιά που ο επισκέπτης έρχεται να βρει.

Γιατί έχουμε ένα τεράστιο πλεονέκτημα. Δεν χρειάζεται να εφεύρουμε την ταυτότητά μας. Την έχουμε ήδη.

Είναι ο Αίνος.

Είναι η Ρομπόλα.

Είναι ο Μύρτος και οι εκατοντάδες μικρότερες παραλίες.

Είναι τα χωριά μας.

Είναι ο Άγιος Γεράσιμος.

Είναι η μουσική και η επτανησιακή μας παράδοση.

Είναι η γαστρονομία μας.

Είναι η ναυτική ιστορία μας.

Είναι η Ιθάκη δίπλα μας.

Είναι ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των ανθρώπων μας.

Αυτό που μας λείπει δεν είναι το προϊόν. Είναι η σύνδεση όλων αυτών σε μία κοινή στρατηγική.

Και εδώ θεωρώ ότι βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα της επόμενης ημέρας. να μεγαλώσουμε την αξία του τουρισμού και όχι απλώς τον αριθμό των τουριστών.

Κανείς μόνος του δεν μπορεί να δημιουργήσει έναν σύγχρονο προορισμό.

Από το 1950 στο 2035

Κάποτε κάποιοι άνθρωποι πήραν μερικές φωτογραφίες της Κεφαλονιάς και δημιούργησαν έναν μικρό δίγλωσσο τουριστικό οδηγό. Κάποιοι άλλοι έχτισαν τα πρώτα δωμάτια.

Άλλοι ταξίδεψαν στο εξωτερικό και έφεραν τα πρώτα συμβόλαια.

Κάποιοι πίστεψαν στο αεροδρόμιο.

Κάποιοι δημιούργησαν την Ένωση Ξενοδόχων και έδωσαν στον κλάδο κοινή φωνή.

Άλλοι άνοιξαν νέες αγορές.

Και όλοι μαζί, χωρίς ίσως να το γνωρίζουν τότε, δημιούργησαν αυτό που σήμερα ονομάζουμε τουριστικό προϊόν της Κεφαλονιάς.

Η προηγούμενη γενιά είχε ένα μεγάλο στοίχημα: να βάλει την Κεφαλονιά στον διεθνή τουριστικό χάρτη.

Το κέρδισε. Το δικό μας στοίχημα είναι διαφορετικό.

Να κρατήσουμε την Κεφαλονιά ψηλά σε αυτόν τον χάρτη χωρίς να χάσουμε την ίδια την Κεφαλονιά.

Και αυτό απαιτεί τρία πράγματα: Ταυτότητα. Ποιότητα. Σχέδιο.

Δεν χρειαζόμαστε έναν τουρισμό που απλώς μεγαλώνει. Χρειαζόμαστε έναν τουρισμό που αφήνει περισσότερα στον τόπο από όσα παίρνει από αυτόν. Έναν τουρισμό που δημιουργεί ευκαιρίες για τα παιδιά μας.

Που στηρίζει την τοπική παραγωγή.

Που σέβεται το περιβάλλον.

Που δίνει ζωή στα χωριά και στις επιχειρήσεις μας για περισσότερους μήνες τον χρόνο.

Που κάνει τον επισκέπτη να θέλει να επιστρέψει.

Και τον κάτοικο να θέλει να παραμείνει.

Η ιστορία μάς δείχνει από πού ξεκινήσαμε.

Το πού μπορούμε να φτάσουμε, όμως, είναι πλέον δική μας ευθύνη.

 

 

 

 

 

 

 

Του Άγγελου Θεοδωρακάτου

Μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος

Τομεάρχης Τουρισμού

Δημοτική Παράταξη “ΑΕΤΟΙ”, για τον Δήμο Αργοστολίου