(ΣΥΜΠΡΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ) ΥΠΟΘΗΚΕΥΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Η πρόσφατη ανακοίνωση για τη δημιουργία 150 φοιτητικών κατοικιών στο Αργοστόλι προκάλεσε εύλογες προσδοκίες. Σε ένα νησί όπου η στεγαστική κρίση έχει χτυπήσει «κόκκινο» και τα ενοίκια για μια απλή γκαρσονιέρα ξεκινούν από 400€ (με την προϋπόθεση μάλιστα ο φοιτητής να ξενοικιάσει τον Ιούνιο για να γίνει το σπίτι Airbnb), η ανάγκη για στέγαση είναι ζήτημα επιβίωσης για το Ιόνιο Πανεπιστήμιο.

Το κρίσιμο ερώτημα όμως, δεν είναι αν χρειάζονται φοιτητικές εστίες. Αυτό το γνωρίζουμε όλοι και συμφωνούμε ότι είναι άκρως απαραίτητες. Το θέμα είναι με ποιο μοντέλο θα κατασκευαστούν και ποιος θα τις ελέγχει για τις επόμενες δεκαετίες. Η επιλογή της κυβέρνησης να προχωρήσει μέσω Σύμπραξης Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) παρουσιάζεται ως η μοναδική ρεαλιστική λύση. Ωστόσο, το συγκεκριμένο μοντέλο εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς για το κατά πόσο η φοιτητική μέριμνα παραμένει κοινωνικό αγαθό ή μετατρέπεται σταδιακά σε πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Το επιχείρημα που προβάλλεται συχνά υπέρ των ΣΔΙΤ είναι η λειτουργική τους αποτελεσματικότητα. Οι υποστηρικτές αυτού του μοντέλου δείχνουν την αποκαρδιωτική εικόνα των παλιών, αμιγώς δημοσίων εστιών στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη, για να πείσουν ότι μόνο ένας ιδιώτης εργολάβος μπορεί να κρατήσει ένα κτίριο καθαρό και συντηρημένο. Αυτή η προσέγγιση όμως, πάσχει από μια θεμελιώδη λογική πλάνη: παρουσιάζει την κρατική υποχρηματοδότηση των προηγούμενων δεκαετιών ως μια ανίατη ασθένεια του δημοσίου, αντί να τη δει ως αυτό που πραγματικά ήταν: μια πολιτική επιλογή απαξίωσης.

Η λύση στην κακή διαχείριση του παρελθόντος δεν είναι η παράδοση των πανεπιστημιακών υποδομών στο ιδιωτικό κέρδος, αλλά η οργάνωση ενός σύγχρονου, αυστηρά ελεγχόμενου κρατικού πλάνου.

Αν «ξύσει» κανείς την επιφάνεια της «δωρεάν» και εύκολης λύσης των ΣΔΙΤ, θα βρει μια σειρά από εύλογους προβληματισμούς που αφορούν όχι μόνο το οικονομικό κόστος, αλλά και τον ίδιο τον χαρακτήρα της φοιτητικής μέριμνας.

Στα έργα ΣΔΙΤ κοινωνικών υποδομών, όπως οι φοιτητικές εστίες, το Δημόσιο δεν πληρώνει μόνο για την κατασκευή του έργου. Δεσμεύεται να καταβάλλει στον ανάδοχο για πολλά χρόνια τις λεγόμενες “πληρωμές διαθεσιμότητας”, οι οποίες καλύπτουν την αποπληρωμή της επένδυσης, τη συντήρηση, τη λειτουργία και το επιχειρηματικό κέρδος του ιδιώτη, υπό την προϋπόθεση ότι το έργο παραμένει διαθέσιμο και πληροί τις συμβατικές προδιαγραφές. Ετσι το δημόσιο αναλαμβάνει πολυετείς οικονομικές δεσμεύσεις, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις έχουν αποτελέσει αντικείμενο κριτικής ως ακριβότερες από μια απευθείας δημόσια επένδυση.

Παράλληλα, γεννάται κι ένα εύλογο ερώτημα για τον τρόπο λειτουργίας των νέων εστιών. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί κάποιος όρος της συγκεκριμένης σύμβασης που να κάνει γνωστό αν προβλέπεται τουριστική αξιοποίηση κατά τους θερινούς μήνες. Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι αρκετά πανεπιστήμια αξιοποιούν τις άδειες φοιτητικές εστίες το καλοκαίρι για τη φιλοξενία συνεδρίων, επισκεπτών ή τουριστών. Σε μια περιοχή, όπως η Κεφαλονιά, όπου η τουριστική πίεση είναι εξαιρετικά έντονη, η κυβέρνηση και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο οφείλουν να διευκρινίσουν ρητά ότι οι νέες εστίες θα εξυπηρετούν αποκλειστικά τις ανάγκες των φοιτητών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και δεν θα προβλέπεται καμία μορφή εμπορικής αξιοποίησης που θα μπορούσε να περιορίσει το δικαίωμα τους στην στέγαση.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι υπάρχουν και άλλοι δρόμοι. Η αντιμετώπιση της φοιτητικής στεγαστικής κρίσης στην Ευρώπη δεν βασίζεται αποκλειστικά στις Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ολλανδίας.

Αντιμέτωπη με οξύ πρόβλημα φοιτητικής στέγασης, η ολλάνδική κυβέρνηση υιοθέτησε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Φοιτητική Στέγαση, με στόχο τη δημιουργία 60.000 νέων οικονομικά προσιτών φοιτητικών κατοικιών έως το 2030, μέσα από συνεργασία της κεντρικής κυβέρνησης, των δήμων, των πανεπιστημίων και μη κερδοσκοπικών οργανισμών κοινωνικής κατοικίας. Το παράδειγμα αυτό αποδεικνύει ότι ακόμη και χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρή στεγαστική κρίση, επιλέγουν να διατηρούν ισχυρό δημόσιο σχεδιασμό και κοινωνικό προσανατολισμό στη φοιτητική στέγαση, αντί να την αντιμετωπίζουν ως επενδυτικό προϊόν.

Η κυβέρνηση θα μπορούσε να ακολουθήσει μια αντίστοιχη κατεύθυνση, αξιοποιώντας ευρωπαϊκούς πόρους και δημόσια χρηματοδότηση για την κατασκευή φοιτητικών εστιών που θα παραμείνουν εξ ολοκλήρου στην ιδιοκτησία και τον έλεγχο του Ιονίου Πανεπιστημίου. Η διαχείριση τους μπορεί να πραγματοποιείται από το ίδιο το Πανεπιστήμιο, σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με σύγχρονα συστήματα πρόσβασης, μόνιμη φύλαξη και σταθερή χρηματοδότηση της συντήρησης, ώστε να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος.

Η παιδεία και η φοιτητική μέριμνα είναι συνταγματικά κατοχυρωμένα κοινωνικά αγαθά, όχι πεδία επιχειρηματικής κερδοφορίας. Οι φοιτητικές εστίες στο Αργοστόλι μπορούν να αποτελέσουν μια σημαντική επένδυση για το μέλλον του Ιονίου Πανεπιστημίου. Το πραγματικό δίλημμα όμως, δεν είναι αν θα χτιστούν, αλλά αν θα αποτελέσουν μια μόνιμη δημόσια υποδομή στην υπηρεσία των φοιτητών ή ακόμη ένα έργο που θα δεσμεύει το Ελληνικό Δημόσιο με μακροχρόνιες συμβάσεις και θα αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για τον χαρακτήρα και τη λειτουργία του τα επόμενα χρόνια. Η Κεφαλονιά έχει την ευκαιρία να γίνει το παράδειγμα μιας σύγχρονης, δημόσιας πανεπιστημιακής υποδομής που σέβεται τους φοιτητές της.

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να υποκαταστήσουμε το κράτος, αλλά να το κάνουμε ικανό να επιτελεί τον κοινωνικό του ρόλο. Το να προτιμήσουμε την βιαστική λύση των ΣΔΙΤ επειδή φοβόμαστε ή βαριόμαστε να οργανώσουμε σωστά το δημόσιο, αποτελεί ομολογία αποτυχίας!

Εύα Φιλιππάτου